उज्यालो प्रतिनिधि
काठमाडौं। हिमाली जिल्ला म्याग्दीमा पछिल्लो समय मिश्रित खेती प्रणाली फस्टाउँदै गएको छ ।
एउटै जग्गामा एकभन्दा बढी बाली (खाद्यान्न, फलफूल र तरकारी) लगाएपछि साविकको भन्दा धेरै आम्दानी हुने भएकोले किसानहरू मिश्रित खेतीतर्फ आकर्षित भएका हुन्।
बेनी नगरपालिका–२ बगरफाँटका दुर्गाबहादुर थापाले काठमाडौंबाट फर्केर गत चैतमा शुरू गरेको केरा खेतीसँगै डाले घाँस र कोदोखेती अहिले निकै राम्रो भएको छ । बेनी नगरपालिका–२ खबराका कृषक चन्द्रबहादुर कार्कीले आफ्नो १८ रोपनी जग्गामा मिश्रित मौसमी तथा बेमौसमी तरकारी खेती गरेर लाखौं रुपैयाँ आम्दानी गर्दै आएका छन् । कार्की जिल्लामा मिश्रित खेती प्रणालीका अगुवा कृषकसमेत हुन् ।
कार्कीको खेतबारीमा बाह्रैमास आलु, बन्दा, काउली, गोलभेंडा, साग, ब्रोकाउली, धनियाँ, लसुन, प्याज, खुर्सानी लगायतका तरकारी र केरा, सुन्तला, कागती, अम्बा लगायतका फलफूल लहलह झुलिरहेका र लटरम्म फलिरहेका देखिन्छन् । गोठमा भैंसी, बाख्रा, घर वरपर राखेका मौरीका घारमा रहेका मौरी र माछापालनबाट पनि कार्कीले मनग्गे आम्दानी गर्दै आएका हुन् ।
‘मैले १८ वर्षको उमेरदेखि तरकारी खेती शुरू गरेको हुँ,’ ५४ वर्षिय कार्कीले विगत कोट्याउँदै भन्नुभयो, ‘त्यतिबेला मलाई जागिर खान वा विदेश जानका लागि धेरै प्रस्ताव आएका थिए तर मैले जागिर पनि नखाने र विदेश पनि नजाने अड्डी लिएर कृषि पेशा शुरू गरें, अहिले त्यतिबेला मैले सही निर्णय गरेको रहेछु भन्ने लाग्छ ।’ ३ दशकअघि १ हजार रुपैयाँ लगानीबाट शुरू गरेको व्यावसायिक तरकारी खेतीले कार्कीलाई अहिले निकै लाभ भएको छ ।
तरकारी बिक्रीबाट आएको आम्दानीले कार्कीले बेनी बजारको मंगलाघाटमा घडेरी किनेर घर बनाइसकेका छन् ।
‘माटोसँग खेल्दा र माटोमा पसिना चुहाउँदा निकै आनन्दको अनुभूति हुन्छ,’ कार्कीले भने, ‘यही माटोमा गरेको परिश्रमले मलाई यहाँसम्म ल्याइपुर्यायो । यिनै पसिना विदेशी भूमिमा खर्च गरेको भए न मैले यत्तिको कमाउन सक्थें, न मलाई आत्मसन्तुष्टि नै हुन्थ्यो ।’
कार्कीकै देखेर पछिल्लो समय म्याग्दीमा मिश्रित खेती पद्धती अपनाउने कृषकहरूको संख्या बढेको छ । कार्की भन्छन्, ‘मिश्रित खेती गर्दा एकल खेतीभन्दा तीनगुणा बढी आम्दानी लिन सकिन्छ ।’
कृषि प्राविधिकका अनुसार मिश्रित खेती प्रणाली नेपालमा परापूर्वकालदेखि चल्दै आएको हो । साधारणतया मिश्रित खेती गर्दा विभिन्न बालीहरू मकै, बोडी र फर्सी लगाउने गरिन्छ । एउटै बालीभित्र पनि विभिन्न जातहरू जस्तैः गहुँका जातहरू मिसाएर लगाउने परमपरागत चलन छ । मुख्यतया एकभन्दा बढी बाली वा जातहरू मिसाएर लगाउने प्रणालीलाई मिश्रित खेतीप्रणाली भनिन्छ ।
खबराकै अर्का कृषक शोभित सापकोटाले पनि मिश्रित बालीबाट मनग्गे आम्दानी गरेका छन् । उनले एकै ठाउँमा केरा, साग, उखु र खुर्सानी खेती गरेर एकल बालीको तुलनामा तेब्बर आम्दानी हुने गरेको बताए । मंगला गाउँपालिकाका कृषि प्राविधिक जगत बानियाँ पछिल्लो समय म्याग्दीमा मिश्रित खेती प्रणाली मौलाउँदै गएको र यसबाट कृषकहरुले राम्रो आम्दानी गर्न सफल भएको बताउँछन् । जिल्लाका बेनी नगरपालिकासहित ६ वटै स्थानीय तहका २०० भन्दा बढी कृषकले मिश्रित खेती गर्दै आएका स्थानीय तहका कृषि शाखाले जनाएका छन् ।रासस
बुद्ध लोप्चन