उज्यालो प्रतिनिधि
काठमाण्डौ । अमेरिकाको हस्टनमा चिनियाँ वाणिज्य दूतावास शनिबार आधिकारिक रूपमा बन्द भएको थियो। चार दशक अगाडि खोलिएको यो दूतावास पहिलो पटक बन्द गरिएको छ । अमेरिकी एजेन्टहरूले दूतावासमा प्रवेश गरे र त्यसलाई बन्द गरे। केही दिन अघि अमेरिकाले ह्युस्टनमा चिनियाँ दूतावास बन्द गर्ने आदेश दियो। त्यसबेलादेखि दुई देशबीचको सम्बन्ध अझ बिग्रेको छ । तनाव अहिले चरम सीमामा छ।
अर्कोतर्फ, जस्तालाई त्यस्तै मनोवृत्तिमा चीनले शुक्रबार चेगदुस्थित अमेरिकी वाणिज्य दूतावास बन्द गर्ने आदेश दिए। दूतावास बन्द गर्ने क्रममा चीनले अमेरिकालाई आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप र राष्ट्रिय सुरक्षाको हितमा हानि पुर्याएको आरोप लगाएको छ। खैर, दुई देशहरू बीच युद्ध पहिले नै धेरै मुद्दाहरूको साथ भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा हामी तपाईंलाई बताउछौं चीन र अमेरिकामा तनावका कारणहरू के हुन्।
चीन-अमेरिका व्यापार युद्ध
अमेरिका र चीनबीचको व्यापार युद्ध ६ जुलाई २०१८ मा शुरू भयो। यसपछि अमेरिकाले चीनबाट ३४ अर्ब डलरको आयातमा २५ प्रतिशत शुल्क लगायो। यस पछि, अमेरिका र चीनले एक अर्कामा धेरै आयात शुल्क लगाउन थाले। दुई देशहरू अन्ततः डिसेम्बर २०१९ मा यसमा एक सैद्धान्तिक सम्झौतामा पुगे। यसलाई फेज वन ट्रेड डिल भनिन्थ्यो।
यो औपचारिक रूपमा दुई देशहरू द्वारा १५ जनवरी २०२० मा हस्ताक्षर गरिएको थियो। यो फेब्रुअरी १५, २०२० देखि लागू गरिएको थियो। यद्यपि कोरोना भाइरस महामारी पछि पूर्ण रूपमा परिवर्तन भयो। सम्बन्ध बिग्रँदै गइरहेको थियो, तर कोरोना पछि, अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको मनोवृत्ति धेरै गहिरो भयो र सम्बन्ध अगाध खाडलमा गयो।
कोरोना भाइरस
विश्वव्यापी महामारी कोरोना भाइरसले चीन र अमेरिकाको सम्बन्ध बिगार्न काम गर्यो । अमेरिकाले लगातार यो आरोप लगाइरहेको छ कि चीनले भाइरसको बारेमा सही जानकारी समयमै दिएको छैन। यति मात्र होइन, संयुक्त राज्यले चीनलाई प्रयोगशालाको परीक्षण गर्न भन्यो जहाँबाट भाइरस चुहावट भयो।
ट्रम्प बाहेक विदेश मन्त्री माइक पोम्पीओले पनि भाइरसलाई लिएर चीनलाई लक्षित गरिरहेछन्।
हङकङमा चीनले नयाँ कानून लागू गर्यो
चीनले हालसालै हङकङमा राष्ट्रिय सुरक्षा ऐन लागू गरेको छ। यसको मुख्य उद्देश्य प्रजातन्त्र समर्थकमाथि लगाम लगाउनु र उनीहरु विरुद्ध कारबाही गर्नु हो। कानूनको धारा ३८ अन्तर्गत यो हङकङको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रको स्थायी निवासी छैन, जो एक व्यक्ति द्वारा क्षेत्र बाहिर क्षेत्रबाट गरीएको छ कि अपराध को लागी लागू हुनेछ।
यसले अमेरिका र चीन सम्बन्धको कटुता बढायो। यसैबीच १४ जुलाईमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले कानून र कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरी चिनियाँ जनता र संस्थाहरूलाई प्रतिबन्ध लगाउन आग्रह गरे।
नयाँ कानूनमा हस्ताक्षर गरिसकेपछि ट्रम्पले भनेका थिए, “मैले कानून र व्यवस्थामा हस्ताक्षर गरेको छु जुन हङकङका जनताको बिरूद्ध दमनको लागि चीनलाई उत्तरदायी ठहराउँछ।” उनले भनेका थिए कि हङ्कङका स्वायत्तता ऐन चीनलाई जिम्मेवार ठहराउन बढी अधिकार प्रदान गर्ने कानून हो।
दक्षिण चीन सागर केस
चीन सागरमा चीनको अत्यधिक हस्तक्षेपले पनि अमेरिकालाई रिस उठायो। उसले यहाँ आफ्नो युद्ध जहाज पठाएको छ। यस बाहेक ताइवानमा चीनको खुला दाबीले पनि अमेरिकालाई रिस उठायो। तर चीनको बढ्दो आक्रामकताले अमेरिकालाई खुल्लमखुल्ला यसको विरोध गर्न बाध्य तुल्याएको छ।
यो त्यस्तो अवस्थामा पुगेको छ कि अमेरिकाले चीनलाई ह्युस्टनस्थित वाणिज्य दूतावास बन्द गर्न आदेश दियो। यसको बदलामा चीनले चेगदुस्थित अमेरिकी वाणिज्य दूतावास बन्द गर्न आह्वान गरेको छ।
दुई देश बीचको सम्बन्ध कहिले सुरु भयो?
चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका बीचको सम्बन्ध सन १९७० मा पाकिस्तान मार्फत शुरु भयो। यसलाई पिंग-पांग डिप्लोमेसी’ के पनि भनिन्छ। अमेरिकाबाट टेबुल टेनिस टोली यसमा चीन गएको थियो। यस पछि, तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति निक्सन आठ दिनको चीन भ्रमणमा गए।
सात बर्ष पछि दुवै देशहरूबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापित भयो। तत्कालीन राष्ट्रपति जिमी कार्टरले चीनसँग ६३६ बिलियन अमेरिकी डलरको व्यापार सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे जुन पूर्ण रूपमा चीनको पक्षमा थियो।
बुद्ध लोप्चन