काठमाडौँ । चलचित्र र साहित्यमा जती चन्द्रमालाई अन्य क्षेत्रमा रोमान्टिक गरिएको छैन । चन्द्रमा पागल भए पनि उसमा कसैले आफ्नो माया देख्न थाल्छ । अचम्मबाट बाहिर निस्कियो भने चन्द्रमासँग सम्बन्धित धेरै वैज्ञानिक तथ्यहरू छन् जसले मानिसलाई चकित पार्छ । आज हामी तपाईलाई चन्द्रमाको आकारसँग सम्बन्धित एउटा यस्तो तथ्य बताउन गइरहेका छौँ । के तपाईंले कहिल्यै याद गर्नुभएको छ कि चन्द्रमा कहिलेकाहीँ रातमा नजिक देखिन्छ र कहिले टाढा देखिन्छ, के तपाईंलाई थाहा छ कारण?

जब चन्द्रमा उदाउन थाल्छ, यसको आकार (Why moon size change) अलि ठूलो देखिन्छ। यो गुलाब भन्दा धेरै ठूलो देखिन्छ (Why moon look close some nights and far away other nights)। त्यसोभए के चन्द्रमा साँच्चै कुनै दिन ठूलो र कुनै दिन सानो हुन्छ ? उत्तर चन्द्रमा भ्रम । यसलाई Moon Illusion भनिन्छ।

चन्द्रमाको भ्रमका कारण चन्द्रमा नजिक देखिन्छ
विद्वानहरूले वर्षौं पहिले चन्द्रमा भ्रमको बारेमा छलफल गर्न थालेका थिए। मानिसहरूले चन्द्रमा क्षितिजको नजिक हुँदा र अझै उदाइरहेको अवस्थामा मात्र ठूलो हुन्छ भन्ने ठान्छन्। यस्तो अवस्थामा चन्द्रमा सानो वा नजिक हुँदैन, यो भ्रमको कारणले मात्र हुन्छ। अर्थात् चन्द्रमालाई अरू कुनै कुराको तुलनामा देखेमा उसलाई ठूलो वा सानो लाग्छ ।

अब यदि तपाईले मरुभूमि क्षेत्रमा चन्द्रमालाई हेर्नुभयो जहाँ तुलना गर्न कुनै भवन वा रूखहरू छैनन्, त्यो तपाईलाई ठूलो देखिन्छ। वा यदि तपाईंले आफ्नो बालकनीबाट हेर्नुभयो र नजिकै कुनै अन्य भवन छैन भने, त्यो तपाईंलाई ठूलो देखिन्छ। अर्कोतर्फ चन्द्रमाको दिशामा रुख वा भवन छ भने तुलना गर्दा सानो देखिन्छ । तपाईंले तल दिइएको चित्रबाट यो प्रक्रिया बुझ्न सक्नुहुन्छ।\

यो तस्बिरबाट तपाईले बुझ्नुहुनेछ किन चन्द्रमा कहिले ठूलो वा सानो वा नजिक र टाढा देखिन्छ।

तस्विरले चन्द्र भ्रमको रहस्य बताउनेछ
चित्रमा तपाईले देख्नुहुनेछ कि बीचमा सुन्तला सर्कलहरू छन् र वरिपरि नीलो सर्कलहरू देखिन्छन्। हेर्दा पहिलो तस्विरमा सुन्तलाको घेरा सानो र दोस्रो तस्विरमा ठूलो छ जस्तो लाग्छ । तर वास्तविकता यो हो कि दुबै तस्विरमा सुन्तलाको गोला एउटै साइजको छ। यसको वरिपरि निलो घेराको आकार बढेको वा घटेको छ, जसको कारण यसको आकारमा परिवर्तन भएको छ। यस्तै भ्रम चन्द्रमामा पनि हुन्छ। जब यो रातको अन्त्यमा माथि पुग्छ, तब यसको आकार उस्तै देखिन थाल्छ।