जाडोमा नवजात शिशुको हेरचाह कसरी गर्ने ?

काठमाडौं — विश्व स्वास्थ्य संगठनको तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा प्रत्येक हजारको जन्ममा ३३ शिशुको मृत्यु हुने गरेको छ । यसमा कमी ल्याउन धेरै प्रयास भए पनि सफल हुनसकेका छैनौं । नवजात शिशुको मृत्यु हुने विभिन्न कारणमध्ये जीवाणुको संक्रमण एक हो ।

नवजात शिशुको रोगसँग लड्ने क्षमता अत्यन्त न्युन हुन्छ । अर्को समस्या छिटो चिसो हुनु हो । शिशुको छाला पातलो हुने र बोसो एकदम कम हुनाले बाहिरी तापक्रममा अलिकति मात्र घटबड भए यसको असर तुरुन्त पर्छ ।

जाडोमा जब तापक्रममा कमी आउँछ, तब शिशुलाई शीताङ्गपनको जोखिम हुने गर्छ । नवजात शिशुले हामी ठूला मान्छेले जसरी कामेर शरीरमा ताप उत्पन्न गर्न सक्दैन । त्यसै कारणले पनि बच्चा चाँडै शीताङ्ग हुने गर्छ ।

नवजात शिशुको एकमात्र आहार भनेको आमाको दूध हो । जन्मेको ६ महिनासम्म शिशुलाई आमाको दूधबाहेक अरू खाना जरुरत पर्दैन । बच्चा जन्मिने बित्तिकै आमाको दूध चुसाउनु अति आवश्यक हुन्छ र प्रत्येक दुई घन्टाको फरकमा बच्चालाई दूध चुसाइराख्नुपर्छ ।

राति पनि अल्छी नमानिकन पटक(पटक उठेर आमाले बच्चालाई दूध चुसाउनुपर्छ । बच्चाले समय(समयमा दूध खान पाएन भने शरीरमा रहेको चिनीको मात्रा विस्तारै घट्न थाल्छ र बच्चा बेहोश हुने तथा काम्ने हुनसक्छ । यसले दिमाग र मुटु लगायत सम्पूर्ण अंगमा असर पारी बच्चाको ज्यानै जान सक्ने पनि हुनसक्छ ।

जाडोयाममा नवजात शिशुको हेरचाह गर्दा यिनै विशेष तीन कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । बच्चा जन्मिसकेपछि आमाले बच्चालाई कसरी न्यानो राख्ने भन्ने सिक्नुपर्छ । अस्पतालमा शिशुको जन्म हुने बित्तिकै विशेष किसिमको हिटरमुनि राखिन्छ, अनि न्यानो कपडा लगाइदिने गरिन्छ ।

बच्चालाई न्यानो राख्न सुतीको कपडा उत्तम हुन्छ । आजकल हाम्रो चलनमा भित्री कपडा एकदम बाक्लो कपास राखेर सिलाउने गरिन्छ, तर यसो गर्नु गलत हो, किनभने भित्री कपडाले जीउबाट पसिना सोसिरहेको हुन्छ ।

बाक्लो कपडा लगाइदियौं भने सोसिएको पसिना कपडामै रहिरहन्छ र चिसो भएर जान्छ, अनि चिसो पसिनाले बच्चालाई तताउनुको साटो झन् चिस्याइरहेको हुन्छ । भित्री कपडा सधैं पातलो सुतीको हुनुपर्छ र यसलाई समय(समयमा परिवर्तन गरिरहनुपर्छ, ताकि बच्चालाई सोसिएको पसिनाले चिसो नहोस् ।

बच्चाको टाउको जीउको तुलनामा ठूलो हुन्छ । त्यसैले जीउको ताप टाउकोबाट चाँडै बाहिरी वातावरणमा निस्कन सक्छ र बच्चा शीताङ्ग हुनसक्छ । त्यसकारण बच्चाको जीउमात्र होइन, टाउकोलाई पनि ढाक्नु अत्यन्त जरुरी हुन्छ ।

टाउको ढाक्न ऊनीको टोपीको प्रयोग गर्नुपर्छ । टोपीले कान पनि छोप्नुपर्छ । धेरै जाडो छ भने हातखुट्टामा पनि ऊनीको पञ्जा अनि मोजा लगाइदिनुपर्छ । बाक्लो लुगाले ढाकिसकेपछि समय(समयमा बच्चाले दिसापिसाब गरेको छ कि छैन भनेर हेर्नु आवश्यक हुन्छ, किनभने पिसाब फेरेको ठाउँ चिसो हुन्छ र यसले पनि बच्चाको तापक्रम घटाउन सक्छ ।

बच्चालाई जाडो हुन्छ भनेर आगो बालेर दाउराको अगाडि सेक्ने प्रथा हाम्रो समाजमा अझै पनि छ । दाउरा बाल्दाको धुवाँ बच्चाको फोक्सोका लागि अत्यन्त हानिकारक हुन्छ ।

यो धुवाँले विभिन्न श्वास-प्रश्वासको समस्या निम्त्याउन सक्छ । धुवाँका कारण नाक बन्द हुन्छ र सास लिन तथा फाल्न समस्या उत्पन्न हुन्छ । घरभित्र दाउरा बालेको छ भने अक्सिजनको कमी भएर कहिलेकाहीं बच्चाको ज्यानैसमेत जान सक्छ ।

बच्चालाई सेक्न दाउरा बालेर गोल पार्नुपर्छ र बलेको गोलमाथि एउटा भाँडामा पानी बसालेर राख्नुपर्छ । कोठाभित्र सेक्दा हावाको आवत(जावत हुनुपर्छ । यसो गर्‍यो भने कोठामा तापको साथसाथै वाफको मात्रा पनि हुन्छ र यसले बच्चालाई तातो राख्नुका साथै नाक पनि बन्द हुन दिँदैन ।

हिटर तथा ग्यासको आगोमा सेक्दै हुनुहन्छ भने पानीको भाँडा बसालिराख्नु उत्तम हुन्छ । दाउरा, काठ, बिजुली, ग्यास केही छैन भने बच्चाको सम्पूर्ण कपडा खोलेर आमाको नाङ्गो छातीमा टाँसिदिनुपर्छ र बाहिरबाट आमा र बच्चा दुवैलाई बाक्लो कपडाले ढाकिदिनुपर्छ ।

आमाको जीउको तापले बच्चालाई शीताङ्ग हुनबाट बचाउँछ । यसलाई कङ्गारु विधि भनिन्छ । यसले आत्मीयतामा पनि वृद्धि गर्छ ।

बच्चा जन्मिसकेपछि समय(समयमा बिरामी नभए पनि चिकित्सककामा लगी जँचाउनुपर्छ । सकिन्छ भने हप्ताको दुईपटक तौल नाप्ने र दुई हप्ताको एकपटक लम्बाइ र टाउकोको गोलाइ नाप्नुपर्छ र पहिलेको भन्दा बढेको छ कि छैन भनेर हेर्नुपर्छ । जाडो मौसममा नवजात शिशुलाई अरू बेलामा भन्दा बढी ध्यान दिनु जरुरी हुन्छ ।

एजेन्सीको सहयोगमा तयार पारेको रिर्पोट

Facebook Comments Box

सम्पादकीय

सबै

प्रधानमन्त्रीबाट तत्काल राजीनामा देऊ

प्रधानमन्त्री खड्ग प्रसाद ओलीले ५ पुस ०७७ मा संविधानमा नभएको अधिकार प्रयोग गर्दै गरेको संघीय संसदको प्रतिनिधिसभा विघटनलाई सर्वोच्च अदालतले

उज्यालो प्रतिनिधि उज्यालो प्रतिनिधि ११ फाल्गुन २०७७, मंगलवार

संवैधानिक ‘कू’ को सर्वत्र विरोध गरौँ

उज्यालो प्रतिनिधि उज्यालो प्रतिनिधि ५ पुष २०७७, आईतवार

गैरजिम्मेवार सरकार

उज्यालो प्रतिनिधि उज्यालो प्रतिनिधि १७ कार्तिक २०७७, सोमबार

प्रहरी आदेशपालक होइनन्

उज्यालो प्रतिनिधि उज्यालो प्रतिनिधि १४ कार्तिक २०७७, शुक्रबार